- Titel: Onderduikersbank
- Kunstenaar: Wim (van) Doorschodt
- Plaats: Harmen Visserplein
- Materiaal: Beton
- Geplaatst: 1967
Op het Harmen Visserplein in Emmeloord staat de Onderduikersbank, een monument voor de duizenden mannen die tijdens de Tweede Wereldoorlog in de Noordoostpolder onderdoken. De polder stond in die jaren bekend als het Nederlands Onderduikersparadijs.
De bank werd ontworpen door de Giethoornse beeldhouwer Wim Doorschodt. In een van de betonnen zijkanten verwerkte hij een opvallend reliëf. Een Duitse adelaar verheft zich boven een ineengedoken mensfiguur. De adelaar verwijst naar het naziregime, de mens naar de onderduikers en verzetsmensen. De golvende vormen onder de figuur herinneren aan het drassige land dat op de zee was veroverd. Zo bracht Doorschodt zowel de onderdrukking als de strijd om boven te komen in beeld.
De Noordoostpolder bood tijdens de oorlog een toevluchtsoord aan mannen die wilden ontkomen aan gedwongen tewerkstelling in Duitsland. Het werk aan de ontginning beschermde hen aanvankelijk tegen de Arbeitseinsatz. Maar de relatieve veiligheid hield geen stand. Toen de Duitsers ontdekten dat er wapens in de polder werden gedropt, volgde van 17 tot en met 19 november 1944 een grote razzia. Uiteindelijk werden ongeveer duizend mannen naar Duitsland weggevoerd.
Het initiatief voor de Onderduikersbank kwam voort uit een reünie van onderduikers op 5 mei 1965. Het geld dat daarvan overbleef, 2.700 gulden, werd via het A.D. van Eck-fonds gebruikt voor de kunstopdracht. De bank kostte uiteindelijk 5.000 gulden en werd op 27 mei 1967 onthuld op De Deel, tijdens de viering van 25 jaar drooglegging van de Noordoostpolder. Het Onderduikerscomité schonk het monument aan de bevolking.
Daarna begon een opmerkelijke zwerftocht. Rond 1985 verhuisde de bank van De Deel naar het einde van de Lindelaan. In december 1990 kreeg hij een plek op de dijk bij Schokkerhaven, naast het Sluitgatmonument. Daar bleef hij niet voorgoed staan. Eind december 1996 haalden enkele zonen van de eerste polderpioniers de bank tijdens een oudejaarsstunt weg. Op oudejaarsavond plaatsten ze hem terug op De Deel, waar hij op 1 januari 1997 weer stond. Het transport had schade veroorzaakt: het beton was gescheurd en aan de randen waren stukken afgebroken. Beeldhouwer Doorschodt restaureerde de bank begin 1997.
Daarna moest een nieuwe, passende plek worden gevonden. Na overleg met pioniers, de kunstenaar en de gemeente viel de keuze op het Harmen Visserplein, vanwege de historische betekenis van deze plek voor de polder. In 2010 verhuisde de bank binnen het plein opnieuw, naar de omgeving van de plaquette die herinnert aan de overdracht van de polder in 1945.
Ook nu verandert de omgeving van het monument. Bij de herinrichting van het Harmen Visserplein in het najaar van 2026 krijgt de bank opnieuw een plek, vóór het gemeentehuis.
De Onderduikersbank is daarmee zelf onderdeel geworden van de geschiedenis die hij vertelt. Hij herinnert aan de onderduikers en verzetsmensen, maar ook aan de pioniers die het nieuwe land opbouwden in een tijd waarin vrijheid allerminst vanzelfsprekend was.