Poldertoren
De Poldertoren is een stoere toren in Emmeloord.
Een landmark. Hij staat op het centrumplein van Emmeloord, De Deel.
Het was een watertoren, maar die zijn tegenwoordig niet meer nodig.
Daarom heeft de waterleiding maatschappij Overijssel, later Vitens, de toren in 2005 verkocht aan de gemeente Noordoostpolder.
De architect is H. van Gent
De architectuurstijl is Delftse School
Ontwerpnaam Utilis (Latijns = nuttig)
De toren is gebouwd van 1957 tot 1959 en moest dienen als baken uit de verte zichtbaar en als symbool van de eenheid van de polder.
Met zijn 65,3 meter is het de grootste watertoren met een carillon van Nederland.
Het uitzichtplatvorm is op 43,4 meter hoogte.
In 2005 koopt de gemeente de toren voor € 150.000 en een jaar later de grond voor € 52.000,-
Met projectontwikkelaar Provast heeft de gemeente in 2008 geprobeerd te toren te verbouwen en rendabel te exploiteren. Het werd een debacle. Door vochtproblemen haakten de huurders af. De één wat eerder dan de ander. De toren ging in 2013 weer op slot.
In 2019 kiest de gemeente ervoor om opnieuw geld te steken in de toren en hem geschikt te maken voor (commerciële) exploitatie (huurders) Dit keer wordt het grondig aangepakt. De toren komt in 2025 volledig in de steigers te staan en is in 2026 feestelijk heropend.
De Poldertoren is in 2014 door het Rijk aangewezen als Rijksmonument
Watertorens waren vroeger nodig om druk op de waterleiding te kunnen geven. Sinds de jaren ’70 kan dat ook met pompen, zodat watertorens in Nederland niet meer nodig zijn en vaak gesloopt of afgestoten worden. Ook de Poldertoren heeft niet meer de functie van watertoren.
Het water wordt opgepompt in Sint Jansklooster en gaat via een buizenstelsel naar Emmeloord.
De cijfertjes
- 1220 m³ beton
- 185 ton wapeningsstaal
- 600.000 bakstenen
- 624 ton cement
- 7200 draineerbuizen
- N 52.7098865 / E 5.7509431
- Hoogte 65,3 meter
- Hoogte met windvaan 70,5 meter
- Bezoekersplatform op 43,4 meter
- Voor de fundering werd een put van 25 meter bij 25 meter gegraven
- Onderkant fundering ligt op 6,50 m diepte
- Doorsnede toren 14,00 meter en wordt 60 cm smaller (taps) richting bezoekersplatform
- Opslagcapaciteit water: 425 m3 + 425 m3 + 425 m3 + kelder : 1850 m3
- Aantal traptreden: 243
- Aannemer: Fokkens
Hoe slaat de toren
- De toren speelt ieder kwartier een muziekje
- Op het halve uur slaat de toren het aantal uren met een lichte klok (toon= ‘F’)
- Op het hele uur slaat hij het aantal uren met een zware klok (toon= ‘C’ )
Voorbeeld:
- 10:00 uur – inluidend stukje carillon-spel gevolgd door 10 slagen van een zware klok
- 10:15 uur – alleen een stukje carillon-spel
- 10:30 uur – inluidend stukje carillon-spel gevolgd door 11 slagen van een lichte klok
- 10:45 uur – alleen een stukje carillon-spel
Na 20:00 uur wordt het muziekje geschrapt.
Tijdens de nacht wordt ook het uur slaan achterwege gelaten.
De toren is dus stil van 00:00 uur tot 07:00 uur.
Toch gaat er nu iets niet goed:
Figurenomloop
Een figurenomloop was vanaf de start al gewenst, maar een poppenmaker kon niet gevonden worden.
In 1992 kwam hij er alsnog.
Een speelwerk dat op het hele en halve uur naar buiten komt.
Maar de duiven scheten het mechaniek meteen vast.
Bij de renovatie van 2025/2026 is hij weer aangepakt.
Het wachten is nu nog op een beschermende stolp. En nu maar hopen ……
De uurwerken
In het beginjaren kreeg het uurwerk de wijzers bij zware wind niet rond.
Dan stond de klok stil.
Cabaretier Wim Kan maakte ooit de grap dat in Emmeloord de tijd stilstaat…
bij windkracht zeven,
als de wijzers het niet meer kunnen bolwerken.
Tegenwoordig lopen ze exact op tijd. Aangestuurd door de atoomklok in Zürich (Zwitserland)
Het carillon
Alle klokken, behalve de grote luidklok bovenin, zijn vast opgehangen. Ze slingeren dus niet heen en weer.
Aan de binnenkant van de klok zit een klepel die met een staalkabel verbonden is met het stokkenklavier van de beiaard.
Vroeger zaten er ook nog hamers aan de buitenkant van de klokken.
Die hamers werkten elektrisch en waren aangesloten op een speelautomaat.
In 2020 heeft het carillon een grote renovatie ondergaan.
De hamers zijn verwijderd en de speelautomaat trekt nu aan dezelfde kabels die van de speeltafel naar de klepels gaan.
Waarom klinkt de BIM hoger dan de BAM ?
Het is toch één en dezelfde klok. Dat klopt, u verbeeld zich dat niet. Dit is een typisch karakter van een luidklok. Lees meer daarover op de pagina Carillon.
De windvaan
De bouwmeesters vonden het ontwerp van de toren te stomp. Het dak had een hoek van slechts 30 graden en dan zie je de punt niet als je er te dicht onder staat. Ze stelden 45° voor. De architect gepikeerd natuurlijk.
Om deze ongemakkelijke discussie te beslechten bedacht de bouwmeester van Eck om ‘één of andere nokbekroning’ op de toren te plaatsen. Een windvaan. Dat plan werd geaccepteerd. Hij koos voor een koggeschip.
Toch had er bijna een heel ander schip op gestaan. Het schip van Peter Stuyvesant !
Replica in Japan
Begin 1990 ging de heer Winkler uit de Noordoostpolder naar Japan om daar zijn oorlogsverleden te “verwerken”. Uit dit bezoek is een stichting ex-krijgsgevangenen ontstaan. In 1995 heeft Japan een delegatie van de gemeente Noordoostpolder uitgenodigd. Deze samenwerking heeft geleid tot een jaarlijkse scholierenuitwisseling tussen Noordoostpolder en Mizumaki.
Als waardering voor die relatie heeft Mizumaki een replica van de poldertoren gebouwd.