Emmeloord
Emmeloord, centrumplaats in de Noordoostpolder
Zo van de tekentafel
Feiten en geschiedenis
Provincie: Flevoland
De Noordoostpolder en Emmeloord zijn bedacht, ontworpen en getekend op de tekentafel.
In de twintigste eeuw. Eind jaren ’30. begin jaren ’40.
Een heel interessante tijd.
Een prachtig ontwerpplan lag op de tafel, maar er veranderde in die jaren opeens heel veel in een razend korte tijd.
Door een snel veranderende wereld werden onze plannen binnen enkele jaren links en recht ingehaald. En het geld was op, dus werd er geschrapt.
- Met de komst van de Amerikaanse maaidorser of combine werd er niet meer gedorst in die hoge Schokbetonschuren.
- Het plan was uitsluitend ‘openbaar onderwijs’. Maar door de verzuiling ging daar een streep door. Niet tegen te vechten. Tien dorpen, ieder dorp 3 scholen en drie kerken.
- We realiseerden 10 dorpen rond de boerderijen omdat arbeiders en hun gezin op een fiets naar school en bakker moesten kunnen.
- De oorlog kwam er tussendoor. Er moest met de Duitse bezetter overlegd worden.
- Ir. Pouderoyen, de ontwerper van het centrum van Emmeloord had bij het tekenen van De Deel het San Marcoplein in Venetië voor ogen. Da’s niet helemaal gelukt. Het geld was op. Extra grachten werden geschrapt. Bruggetjes te duur.
- Ieder dorp een loswal, een bietenbrug en een weegbrug voor het transport van suikerbieten. Maar day gaat al jaren per vrachtauto. Jammer van al die vaarten en beweegbare bruggen.
De plannen werden bijgesteld. En weer bijgesteld. En opnieuw.
Er zijn straten die vier keer een andere straatnaam kregen.
Door de inundatie door de Duitse bezetter van Walcheren en door de Zeelandramp van 1953 kreeg de Noordoostpolder iets meer Zeeuwse boeren en ging de bedachte geselecteerde bevolking als afspiegeling van Nederland toch iets anders.
Kortom, voor de cultureel antropoloog en de sociale demograaf een zeer interessante tijd en ontwikkeling. Veel boeiender dan Lelystad en Almere.
Oorsprong naam Emmeloord
Emmeloord ontleend zijn naam aan het oude buurtje op de noordpunt van Schokland, al heette het toen Emelwerth !
Hoe kwam Schokland dan aan de naam.
Emmeloord heette eerst:
Emelwerth
Eém, het eerste deel van Emel-, komt van het Germaanse ami, een algemene aanduiding voor een natuurlijk waterverloop.
In Nederland stromen diverse rivieren met de naam Eem (of Eems)
werth betekend terp. De Groningers gebruiken daarvoor nog steeds het woord Wierd. (woonheuvel)
Vanaf 1650 zien we echter dat de naam omgezet is naar :
Emeloirt.
Oirt (door de i achter de o spreek je het uit als oort)
Oort betekend punt, net als in Dinteloort en IJoort (later IJdoorn).
De overgang van werth naar oort heeft waarschijnlijk te maken met de afbrokkeling van het eiland Schokland. Daardoor was Emelwerth steeds minder en terp (heuvel in het land) maar kwam steeds meer op de punt (oirt) van het eiland kwam te liggen.
Eerste vermelding
De oude kerkelijke archieven zijn veelal onze belangrijkste bronnen.
In het Rijksarchief van Friesland in Leeuwarden bevindt zich een kapellenlijst van de Sint Odulfusabdij te Staveren (1132).
Het is het oudste archiefstuk van Friesland. Het gaat om de eerste vermelding van Emelwerth, Marcnesse, Ruthne, Urk en Kuinre in de archieven.
Wat is een kapellenlijst
Een kapellenlijst is een lijst van kapellen (kerken) die bij de abdij (klooster) behoren
De kapellen waren de steunpunten van de abdij en dienstig voor de verbreiding van het christendom.
De Sint Odulfusabdij te Staveren
Dit klooster werd opgericht door de monnik Odulfus.
Deze was door de bisschop van Utrecht uitgestuurd om de afvallige Friezen opnieuw te bekeren.
Odulfus kwam via de Utrechtse Vecht, het Flevomeer en het Vlie naar het drukke verkeersknooppunt Staveren.
De boogbruggen over de gracht
- PIONIERSBRUG – De meest westelijke brug ligt in het oude gedeelte van Emmeloord waar destijds de pioniers in het kamp woonden.
- LEEUWENBRUG – bij de hervormde kerk is genoemd naar de stenen leeuwen die hier vroeger te vinden waren.
- GEUZENBRUG – tussen Lange Dreef en Cornelis Dirkszplein. Cornelis Dirksz voerde de geuzen aan in de Slag op de Zuiderzee.
- SPAANSEBRUG – Bossu, zijn tegenstander was aanvoerder van de Spaanse vloot. Om die reden heet de brug tegenover de Bossulaan .
Elk jaar is Noordoostpolder zomers versierd met prachtige bloemen. In Emmeloord zie je ze aan de bruggen langs de Lange en Korte Dreef en in de dorpen in het centrum aan de lichtmasten.
Zuilengalerij
En wist u dat op de Leeuwenbrug een loggia gepland was. Een overdekte zuilengalerij.
Tot 2018 bleef in de bestrating van de Leeuwenbrug de contouren zichtbaar.
Jammer, nu is het weg. De stratenmakers zeiden nog : ‘waarom zitten er van die vreemde gaten in de fundering ?’
Stadsrechten voor Emmeloord ?
Flauwekul toch. Of toch niet … ?
Stadsrechten en andere bijzondere rechten (marktrecht – tolrecht – muntrecht en recht op stadsmuren) is natuurlijk iets van de late middeleeuwen. Globaal van 1200 tot eind 1600. Dus ‘no way’ dat Emmeloord zich een stad kan noemen.
Echter …. Emmeloord is de voortzetting van het oude Emmeloord (Emelwerth / Emeloirt) op Schokland. En dat Emmeloord was eigendom van Amsterdam. Uit documenten was gebleken dat de “heerlijkheid Emelwaerde” (Emmeloord), privilegiën genoot.
Dus kreeg Emmeloord LUDIEK stadsrechten, uitgereikt door de Commissaris van de Koningin van Noord Holland. Het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Noordoostpolder mogen zich sindsdien Schout en Schepenen van de Stad Emmeloord noemen.
Romeinse nederzetting
nabij Urk ?
In de jaren vijftig wordt in een sloot bij Urk een klein stenen vrouwenhoofd gevonden. De vondst zorgt meteen voor opwinding onder archeologen. Het beeldje lijkt van Romeinse oorsprong te zijn en wordt aanvankelijk geïdentificeerd als een voorstelling van Fortuna, de Romeinse godin van het geluk.
Ook de Duitse kunsthistoricus prof. Fr. Gerke uit Mainz bestudeert de vondst en onderschrijft de Romeinse herkomst. Het beeldje wordt gedateerd in de tweede eeuw na Christus. De vondst lijkt bovendien aanwijzingen te geven voor Romeinse aanwezigheid in de omgeving van Urk.
Dat is opmerkelijk. Weliswaar weten we dat het Romeinse Rijk tot in het huidige Nederland reikte, maar lange tijd werd aangenomen dat de Romeinse invloed zich in het noorden niet veel verder uitstrekte dan de Rijn. Een Romeins beeldje bij Urk roept daarom direct de vraag op: was er hier ooit een Romeinse nederzetting?
Het kleine Fortunahoofdje groeit uit tot een bijzondere archeologische vondst. Het krijgt een passende sokkel en is jarenlang een van de blikvangers van Museum Schokland.
Begraafplaats
Alle dorpen in de Noordoostpolder hebben een begraafplaats.
Tuinarchitect Mien Ruys ontwierp de begraafplaats Emmeloord (1956) en Nagele (1957).
Met informatie als:
- Militaire graven – Het Erehof
- Het Theehuis
- De kunstwerken
- online gravenlijst