- Titel: Gedenksteen Veteranendag
- Plaats: Harmen Visserplein
- Ontwerp: Rob Bredewout
- Materiaal: beton
- Geplaatst: 2014
Veteranenplaquette
De Nederlandse Veteranendag is sinds 2005 een jaarlijks moment om stil te staan bij de inzet van Nederlandse militairen voor vrede en veiligheid. In de Noordoostpolder wordt sinds 2009 een eigen Veteranendag georganiseerd.
In 2014 kreeg deze bijeenkomst een bijzonder karakter. Omdat het dat jaar zeventig jaar geleden was dat de grote razzia in de Noordoostpolder plaatsvond, werd de lokale Veteranendag verplaatst naar 15 november. Tijdens de razzia van november 1944 werden ongeveer 1.800 mannen opgepakt. Zo’n duizend van hen werden uiteindelijk naar Duitsland afgevoerd om daar gedwongen te werken.
Tijdens de herdenking op het Harmen Visserplein onthulde brigadegeneraal buiten dienst Hein Scheffer, voorzitter van het landelijke Veteranenplatform, een plaquette ter ere van de Nederlandse veteranen. Dat gebeurde op 15 november 2014, samen met een student van de opleiding Veiligheid en Vakmanschap van ROC Friese Poort in Emmeloord.
De plaquette is ontworpen door Rob Bredewout, destijds projectcoördinator bij het Cultuurbedrijf Noordoostpolder. Binnen een zwarte cirkel wappert de Nederlandse vlag, met ervoor het silhouet van een saluerende militair. Bovenaan staat de tekst: ‘Veteranen ingezet in dienst van de vrede’. De datum van onthulling is onderaan vermeld.
Het monument staat bij de Onderduikersbank, naast de plaquette die herinnert aan de overdracht van de polder in 1945. Samen verbinden deze gedenktekens de herinnering aan de oorlog en het verzet met de inzet van Nederlandse militairen voor vrede en vrijheid.
De overdracht van het gezag
Op 17 april 1945 kwam er een einde aan de Duitse bezetting van de Noordoostelijke Polder. De Canadese troepen trokken niet door de polder, maar trokken eromheen. De Duitse bezetter was vanuit Lemmer vertrokken, nadat afspraken waren gemaakt om de polder te sparen. Daarmee bleef het jonge land een ramp bespaard: de Duitsers hadden eerder voorbereidingen getroffen om de dijk bij Lemmer op te blazen.
Een dag na de bevrijding droeg Albert Knipmeijer, commandant van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten in de polder, het gezag over aan landdrost ir. Sikke Smeding, de hoogste bestuurder van het Openbaar Lichaam De Noordoostelijke Polder. De plechtigheid vond plaats voor het tijdelijke raadhuis op het enige plein van Emmeloord.
Aanvankelijk kreeg het plein de naam Knipmeijerplein. Maar Knipmeijer vond dat de eer toekwam aan Harmen Visser, die tijdens de oorlog was omgekomen. Nog datzelfde jaar werd de naam gewijzigd in Harmen Visserplein.
Op 17 april 1946, precies een jaar na de bevrijding, werd op het plein een bevrijdingsboom geplant. De plek bleef verbonden met de geschiedenis van de oorlog en de eerste jaren van de polder.
Het tijdelijke raadhuis
Het gebouw waarin de overdracht plaatsvond, was in 1943 vanuit de Wieringermeerpolder naar Emmeloord overgebracht. Het dorp heette toen nog Dorp A. De Duitse bezetter eiste dat het gebouw van hout zou zijn. Achter de houten buitenkant werd echter een stenen muur opgetrokken, waardoor een stevig gebouw ontstond.
Aanvankelijk deed het dienst als kantine voor polderwerkers en later als dorpshuis. Ook de rijkspolitie vond er onderdak. In april 1944 nam de Directie Wieringermeer het gebouw als districtskantoor DK6 in gebruik. Na de oorlog kreeg het een nieuwe functie. Toen in 1949 de ambtenaren van het Openbaar Lichaam De Noordoostelijke Polder naar Emmeloord kwamen, werd het gebouw het tijdelijke raadhuis.
In 1972 verdween het gebouw bij de herinrichting van het Harmen Visserplein. Ook het naastgelegen kantoor DK7 werd afgebroken.
Een plaquette op de historische plek
Zestig jaar na de bevrijding, op 5 mei 2005, werd op het Harmen Visserplein een plaquette onthuld ter herinnering aan de overdracht van het gezag. De plaquette toont een afbeelding van het tijdelijke raadhuis en vermeldt dat de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten het bestuur van de op 17 april 1945 bevrijde polder overdroegen aan landdrost Smeding. Daarmee kwam ook in de Noordoostelijke Polder een einde aan de Duitse bezetting.
In 2010 kreeg de Onderduikersbank een plek bij het gedenkteken. In 2014 kwam daar een plaquette ter ere van de Nederlandse veteranen bij. Zo groeide het Harmen Visserplein uit tot een plek waar verschillende herinneringen aan de oorlog, de bevrijding en de inzet voor vrede samenkomen.