De Ontmoeting
Een gezamenlijk kerkgebouw krijgt een nieuwe bestemming
Gebouwd: 1969–1970
Eerste paal: 24 maart 1969
In gebruik genomen: 2 juni 1970
Architecten: Henri Tino Zwiers en Eric Maarten Fontein, Amsterdam
Aannemer: L. de Graaff, Emmeloord
Orgel: Ernst Leeflang, Apeldoorn (1970)
Een bijzonder initiatief
In de groeiende plaats Emmeloord ontstond begin jaren zestig een bijzonder plan. De Nederlands Hervormde Gemeente en de Gereformeerde Kerk wilden niet ieder een eigen kerk bouwen, maar samen één kerkcentrum realiseren in de nieuwe wijk Emmeloord-West. In 1963 besloten zij de mogelijkheden daarvoor te onderzoeken. Samenwerking bood niet alleen financiële voordelen, maar paste ook bij de wens om de onderlinge afstand tussen de kerkgenootschappen te verkleinen.
Het initiatief kreeg enkele jaren later een nog bredere opzet. Ook de Rooms-Katholieke Kerk toonde belangstelling. In 1967 werd zelfs gesproken over een kerkgebouw dat door drie geloofsgemeenschappen gebruikt zou kunnen worden. Het moest bovendien geschikt zijn voor activiteiten buiten de reguliere kerkdiensten. Voor het gezamenlijke project werd aan de Europalaan een terrein van circa 800 vierkante meter verworven.
De Amsterdamse architecten Henri Tino Zwiers en Eric Maarten Fontein maakten het ontwerp. Het plan omvatte een kerkzaal en een reeks kleinere ruimten voor vergaderingen en andere bijeenkomsten. De grote zaal op de verdieping was aanvankelijk bestemd voor de katholieke gemeenschap. Die samenwerking kwam er uiteindelijk niet. Bij de voorbereiding van de bouw bleek het verwachte aantal katholieke kerkgangers in de nieuwe wijk lager dan gedacht. Ook de financiële haalbaarheid speelde mee. Tijdens de aanbestedingsfase haakten de katholieken af. Het gebouw werd daardoor een gezamenlijk project van de hervormden en gereformeerden.
Een kerk bouwen met beperkte middelen
De bouwcommissie stond voor een flinke opgave. Er moest een ruim kerkgebouw komen, met voldoende plaats voor kerkdiensten en allerlei activiteiten, maar het beschikbare budget was beperkt. De totale bouwsom werd geraamd op ongeveer 800.000 gulden. Beide kerkgenootschappen brachten ieder 300.000 gulden bijeen. Daarnaast ontving de Gereformeerde Kerk een bijdrage van 30.000 gulden van de Stichting Steun Kerkenbouw. Het resterende bedrag werd gedekt door een rijkssubsidie van 200.000 gulden.
De beperkte middelen dwongen de commissie tot keuzes. Niet alles wat aanvankelijk op de wensenlijst stond, kon worden uitgevoerd. Zo verdween een vrijstaande klokkenstoel al vroeg uit het ontwerp. Ook voor kunstzinnige aankleding bleef maar weinig geld over.
Het was de aannemer L. de Graaff uit Emmeloord, gereformeerd kerkerraadslid en ouderling van deze gemeente, die zeer graag dit Godshuis voor ‘zijn gemeente’ wilde bouwen. Maar de bouw werd ‘aanbesteed’. De laagste inschrijver zou het bouwen. De Graaff had bij de aanbesteding met een bedrag van ƒ 492.600 de laagste inschrijving ingediend. Dat was aanzienlijk minder dan de bedragen van zijn concurrenten. Sommigen uit het aannemersvak verwachtten dat hij zich daarmee financieel in moeilijkheden zou brengen. De bouw werd echter voltooid, al zou de aannemer er naar verluidt zelf nauwelijks iets aan hebben overgehouden.
Op 24 maart 1969 werd de eerste paal geslagen. Die handeling werd verricht door Boukje de Jong en Marie Vogel, twee meisjes uit Emmeloord-West.
Op 2 juni 1970 werd het kerkcentrum feestelijk in gebruik genomen. De naam De Ontmoeting drukte de bedoeling van het project goed uit: het gebouw was bedoeld als plaats voor geloof, maar ook als ruimte voor contact en gemeenschapsleven.
Een herkenbaar gebouw aan de Europalaan
De Ontmoeting kreeg een moderne, samengestelde vorm. Het meest opvallende bouwdeel is de hoge kerkzaal, die onder een schuin oplopend dak ligt. De lagere gedeelten met vergader- en ontmoetingsruimten zijn daar als afzonderlijke volumes tegenaan geplaatst. Door deze opzet heeft het complex een duidelijke hoofdvorm, zonder dat het een traditionele kerk met een hoge toren of een monumentale voorgevel werd.
De gevels zijn uitgevoerd in gele baksteen. Rijen ramen brengen ritme in het metselwerk en zorgen voor licht in de verschillende ruimten. De entree ligt aan de centrale hal, die als verdeelpunt van het gebouw fungeert. Vanuit deze hal zijn onder meer de kerkzaal en de kleinere zalen bereikbaar. Ook aan de andere zijde van het gebouw bevinden zich ruimten voor bijeenkomsten, met voorzieningen zoals een keuken en garderobe. Een lager gelegen deel bood plaats aan een jeugdruimte.
De architecten zagen het kerkcentrum nadrukkelijk als meer dan een ruimte voor de zondagse eredienst. Het moest ook overdag en door de week gebruikt kunnen worden. Die gedachte bepaalde mede de indeling: naast de eigenlijke kerkzaal kreeg het gebouw een groot aantal nevenruimten, die het samenkomen van verschillende groepen mogelijk maakten.
In de kerkzaal zelf kreeg het liturgisch centrum een verhoogde plaats. Daarover was tijdens de ontwerpfase discussie ontstaan. Een vlakke kerkvloer werd vanuit hervormde kring gezien als een uitdrukking van gelijkwaardigheid tussen de kerkgangers. De bouwcommissie hechtte echter aan een verhoging, zodat de voorganger en de gebeurtenissen voor in de kerk beter zichtbaar zouden zijn. Uiteindelijk werd die wens in het ontwerp opgenomen.
Kunst en betekenis in het interieur
Hoewel het budget weinig ruimte bood voor kunst, zijn in en aan De Ontmoeting enkele opvallende ontwerpen te vinden. Een daarvan is het baksteenreliëf in de gevel. Het ontwerp kwam tot stand met een bescheiden kunstbudget en werd uitgevoerd door metselaar Stam, die bij aannemer De Graaff werkte. Het reliëf is een herkenbaar onderdeel van het gebouw gebleven.
Ook de vormgeving van de kerkzaal bevat verwijzingen naar de geloofsbeleving. De wand achter het liturgisch centrum is niet recht, maar heeft een zigzagvorm. Dat helpt bij de akoestiek, maar de architect gaf er ook een diepere betekenis aan. De open voegen aan de uiteinden van de wand verwijzen naar het gebroken bestaan van de mens. Het kruis aan de voorwand staat voor de christelijke betekenis die daaraan richting en hoop geeft.
Een tweede kruis bevindt zich bij het liturgisch centrum, op de plek waar het dak hoger oploopt. Vanuit de hal is de kerkzaal tussen gemetselde kolommen door te zien. Boven de preekstoel valt daglicht binnen via het verhoogde dakgedeelte. Het kruis dat daar is aangebracht, verbindt het licht in de ruimte met de verkondiging van het geloof.
Een bijzonder onderdeel is bovendien de beschilderde schuifwand tussen de kerkzaal en de aangrenzende zaal. Deze bestaat uit drie delen en werd ontworpen door architect Eric Maarten Fontein. De voorstelling brengt de omgeving van Emmeloord naar binnen. Op het ene paneel zijn gebouwen uit de jonge polderplaats te zien, waaronder flats, bungalows en een school. Het middelste deel toont het agrarische landschap met grasland, koren en bomen. Het derde paneel verbeeldt de dijk met basaltblokken en daarachter het water van het IJsselmeer.
De schildering vormt daarmee een beeld van de omgeving waarin de kerk is gebouwd: de nieuwe woonplaats, het open polderland en het water dat de polder omringt. De schuifwand heeft ook een praktische functie. Wanneer de zalen afzonderlijk worden gebruikt, kunnen ze van elkaar worden gescheiden. Bij gezamenlijk gebruik ontstaat één grotere ruimte.
Het orgel
Voor de muzikale begeleiding van de kerkdiensten kreeg De Ontmoeting een orgel van de Apeldoornse orgelbouwer Ernst Leeflang. Bij de keuze speelde Lambert Erné een belangrijke rol. Hij was als adviseur betrokken bij de beoordeling van de plannen en de offertes. De bouwcommissie ontving voorstellen van Leeflang en van de Utrechtse orgelmakers Van Vulpen. Het aanbod van Leeflang werd uiteindelijk gekozen.
Het instrument werd in 1970 geplaatst en gekeurd. Het is een mechanisch orgel met twee klavieren en een pedaal, verdeeld over negen stemmen. De oorspronkelijke registers omvatten onder meer een Prestant, Holpijp, Octaaf en Mixtuur op het hoofdwerk, verschillende fluitregisters op het nevenwerk en een Subbas op het pedaal.
Na ruim veertig jaar ontstond de wens om het orgel meer mogelijkheden te geven. In 2013 werd orgelbouwer René Nijsse uit Oud-Sabbinge gevraagd het instrument aan te passen. De beschikbare ruimte in de orgelkast was beperkt. Daarom werd niet gekozen voor een grote uitbreiding, maar werden bestaande registers gewijzigd en enkele voorzieningen toegevoegd. Onder meer kwam er een Terts bij, werd het pedaal uitgebreid met een elektronische Openfluit en kreeg het orgel een tremulant. Ook werd de Mixtuur aangepast om de klank beter in verhouding te brengen met de omvang van het instrument.
Het orgel kreeg bovendien een verhoging, waardoor de klank zich beter door de kerkzaal kon verspreiden. Op 11 oktober 2013 werd het vernieuwde instrument opnieuw in gebruik genomen tijdens een bespeling door verschillende organisten.
Een nieuwe bestemming
De Ontmoeting bleef tientallen jaren in gebruik als kerkcentrum van de hervormden en gereformeerden. Na de vorming van de Protestantse Gemeente in Emmeloord maakte het gebouw samen met de Nieuw Jeruzalemkerk deel uit van de plaatselijke PKN-gemeente. In 2008 werd het interieur gerenoveerd. Het gebouw bleef onder meer onderdak bieden aan kerkdiensten met een Gereformeerde Bond-signatuur.
Aan het kerkelijk gebruik kwam uiteindelijk een einde. Begin 2020 werden de diensten gestaakt, omdat het gebouw niet meer voldeed aan de eisen voor brandveiligheid. De noodzakelijke aanpassingen zouden te kostbaar zijn. Op 26 november 2022 nam de Protestantse Gemeente officieel afscheid van De Ontmoeting. Daarbij werden onder meer de Bijbel, de kaarsen en het doopboek uit de kerk meegenomen. Ook het orgel en de overige inventaris werden verkocht.
Het gebouw kreeg vervolgens een nieuwe eigenaar. OVT Ontwikkeling uit Emmeloord kocht de voormalige kerk en werkte samen met Stichting Wonen Senioren Noordoostpolder aan een plan voor hergebruik. De kerkzaal en de andere ruimten werden geschikt gemaakt voor bewoning. In januari 2024 begon de verbouwing, die werd uitgevoerd door De Gilden Bouw uit Kampen.
Het resultaat is een wooncomplex met veertien driekamerappartementen voor senioren: elf koopwoningen en drie huurwoningen. De appartementen variëren in grootte van ongeveer 78 tot 130 vierkante meter. Bij de verbouwing is geprobeerd het herkenbare uiterlijk van het gebouw zoveel mogelijk te bewaren. Het baksteenreliëf bleef behouden en ook de naam en het kruis keerden terug op de gevel. Binnen waren grotere ingrepen onvermijdelijk. De voormalige kerkzaal en de overige ruimten zijn verdeeld in woningen. Er kwamen nieuwe ramen, balkons en terrassen. De centrale hal bleef bestaan en kreeg opnieuw een gezamenlijke functie als ontmoetingsruimte.
Op 27 juni 2025 werd het wooncomplex feestelijk opgeleverd. Wethouder Toon van Steen en bewoonster Marieke Kraan, bestuurslid van Stichting Wonen Senioren Noordoostpolder, onthulden het naambord.
De kerk is verdwenen als plaats van eredienst, maar de naam De Ontmoeting bleef behouden. Het gebouw heeft een nieuwe functie gekregen, terwijl enkele herkenbare onderdelen herinneren aan de oorspronkelijke bestemming. De gedachte van samenkomen heeft daarmee een andere invulling gekregen.
