Gereformeerd

De Zaaier

Oorspronkelijk geref. kerk. In 1959 is de toren er bijgebouwd. In 2008-2009 ingrijpende verbouwing en aanpassing i.v.m. samengaan met de hervormde gemeente.
De 3e Gereformeerde kerk in Noordoostpolder.

Geschiedenis
Oorspronkelijk geref. kerk. In 1959 is de toren er bijgebouwd. In 2008-2009 ingrijpende verbouwing en aanpassing i.v.m. federatie met de hervormde gemeente.

Orgel
In 1955 levert de firma C. Verweys (Amsterdam) een orgel voor deze kerk. Het curieuze front en de bizarre dispositie kunnen op weinig anders wijzen dan de bemoeienis van de adviseur Mr Arie Bouman.

De voorgevel van het kerkgebouw van de Gereformeerde Kerk in Ens, waarin drie grote ramen met een wit ruitenpatroon zijn aangebracht die doorlopen tot aan de dakrand, is het opvallendste kenmerk.
Onder de ramen van het gebouw zitten drie deuren.
De kerk heeft een zadeldak en de bijgebouwen zijn lager dan de kerkzaal.
De toren, die pas in 1959 is gebouwd en door de overheid werd gesubsidieerd, staat vrij en is 24 meter hoog. De luidklok volgde pas in 1966.
Hij heeft een vierkante voet. Bovenin is in een open witte constructie de klok te zien.
Hier en daar zijn op de nevengebouwen fel gele accenten aangebracht. De gevels zijn van geel genuanceerde baksteen, het dak van zwarte pannen.
De kerk ligt excentrisch aan de rand van het dorp, naast een weg.
Architect H. Eldering uit Leeuwarden ontwierp, naast de Gereformeerde Kerk in Bant, in de periode 1949-1975 nog vijftien gereformeerde kerken in de rest van Nederland.

_{Bron: Kerkopbouw en kerkbouw in de IJsselmeerpolders}.

Boven de deuren zitten drie gevelstenen:

Links : ANNO
Midden : Komt allen tot mij
Rechts : 1955

Op de torenspits
Een zeepaard

tevens bliksemafleider

vis : Het huidige Ens is vernoemd naar het buurtschap Ens, op Schokland. Dit oude Ens leefde van de visserij. Op kerktorens in plaatsen waar de zee belangrijk is, prijkt vaak een vis of schip als windvaan.
paard : Het huidige Ens ligt in de Noordoostpolder, een landbouwgebied. Het paard, als symbool voor landarbeid staat vaak op de toren van dorpskerken in landbouwgebieden.
Het nieuwe creatieve Ens heeft dus een zee-paard.

Een zeepaard past dus erg goed op een kerktoren in een vissersplaats als equivalent van het gewone paard als windvaan. In ons land komen zeepaarden als windvaan voor op de kerken van Termunten, Makkum, Niezijl, Warffum en Winkel.

Met het beroemde zeepaardje uit de Griekse mythologie heeft het natuurlijk niets te maken.Gereformeerden hebben natuurlijk niets met de mythologie van de zeegod Poseidon en zijn strijdwagen die door paarden met een vissenstaart werden voortgetrokken. En zoiets gaan ze zeker niet op een gereformeerd Godshuis zetten.

Nederlands Hervormd

Kerkplein 30 – buiten gebruik gesteld in 2006 – Verder in De Zaaier – Verbouwd tot woning.

Het kerkgebouw van de Hervormde Kerk in Ens heelt een vrijwel vierkante plattegrond, het neigt naar centraalbouw,
De ontwerpers wilden de kerk zo weinig mogelijk een achterkant geven. De consistorie leunt tegen de kerk aan, het jeugdgebouw staat los.
Het hoge schilddak is een oriëntatiepunt voor de omgeving.
In de kerkzaal geven een dominerend wandkleed en ramen van B. Hendriks de lengte-as aan.
Het balkon, de hoge kapruimte en de lichtkroon bieden tegenwicht.
Het liturgisch centrum staat niet op en verhoging.
De kerk is centraal gelegen op een stenen kerkplein omringd door linden en lage, eenvoudige woningen
De gevels zijn van bruinrode gevelsteen, de vensters en deuren van groen en wit hout en het dak van blauwe leisteen.
De architecten Nielsen en Spruit ontwierpen ook Het Baken in Emmeloord en samen met Van de Kuilen het nieuwe gebouw van De Rank in Emmeloord en de Gerefor-
meerde Kerk (vrijgemaakt) in Nagele.

_{Bron: Kerkopbouw en kerkbouw in de IJsselmeerpolders.}

GESCHIEDENIS

De Hervormde kerk op het Kerkplein in Ens werd geopend in 1953 en was de tweede definitieve kerk in de Noordoostpolder. Rond de opening was er in de media veel aandacht voor deze kerk. Vooral de samenwerking tussen architect Chris Nielsen en kunstenaar Berend Hendriks was voor die jaren opmerkelijk. Hendriks maakte onder andere het baksteenmozaïek van de gelijkenis van de zaaier op de voorgevel. Het was een rechthoekige zaalkerk met dakruiter in sobere traditionalistische vormen.

Zondag 24 september 2006 is er voor het laatst een dienst gehouden in de kerk. Het jaar daarop is het gebouw omgebouwd tot woning. De kerk is een gemeentelijk monument en is het afgelopen jaar met subsidie van de gemeente opgeknapt. Dit najaar staat de restauratie van het torentje op het programma. De kerk is verkocht en in 2007 verbouwd tot woning. De Protestantse gemeente De Zaaier gaat verder in de gereformeerde kerk.

MATERIALEN EN KLEUREN

Bron: Hervormde kerkbouw na 1945, uitgeverij Boekencentrum

Plattegrond Bron: Hervormde kerkbouw na 1945, uitgeverij Boekencentrum ’s Gravenhage

Vloer: betontegels
Wanden: rode baksteen
Ramen: gezandstraald glas (ontwerp B. Hendriks)
Vlak plafond: beton in het zicht met geometrische siermotieven
Banken, tafel, kansel: mahonie
Doopvont: koperen bekken aan één der kolommen
Aantal plaatsen: ongeveer 450
Verwarming: hete lucht
Verlichting: lichtkroon in het midden en wandarmaturen op het balkon
Bijzonderheden: wandkleed en gevelmozaïek naar ontwerp van B. Hendriks

Windvaan

Een schip als windvaan.

In eerste instantie ^¹ lijkt het een ‘Schokker’.
Dit oude Ens (Schokland) leefde van de visserij en ging de zee op met hun schip, genaamd de Schokker.

Maar even verder zoeken leverde dit bericht:
Volgens de Leeuwarder Courant van 3 maart 1953 heeft de toren nu eens geen haan, maar een botter.
Vroeger voeren op de plaats waar de kerk nu staat botters ter visvangst en met heeft dit feit willen symboliseren door een botter op de toren te zetten.

Rooms katholiek

De Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstandkerk is een katholieke kerk in Ens, een Nederlands dorp in de Noordoostpolder. De kerk bevindt zich aan Zoudenbalchstraat 2-4.

Geschiedenis
Tezamen met de dorpen werden er in de Noordoostpolder een aantal kerken gebouwd: elk dorp kreeg een hervormde, een gereformeerde en een katholieke kerk, zo ook Ens.

In 1948 werd te Ens een katholieke noodkerk gebouwd, naar ontwerp van A.E. Bleys. Deze was uitgevoerd in hout en werd verlaten in 1955, toen de huidige Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstandkerk gereed kwam. Het noodkerkje, gelegen aan Arnoldus van Bockholtstraat 1, nu dienend als verenigingsgebouw, werd geklasseerd als Rijksmonument.

De huidige kerk, die is gebouwd in de stijl van de Delftse School, werd ontworpen door de architecten H. Thunnissen, A. van Kranendonk jr. en A. Thunnissen jr. en is voltooid in 1955.

Gebouw
Het betreft een bakstenen basilicale kerk met een opvallend houten ingangsportaal, een roosvenster in de voorgevel en een smalle maar hoge vierkante toren die opzij van de kerk is geplaatst.

Het orgel is van 1957 en werd vervaardigd door Valckx & Van Kouteren.

De kerk en de bijbehorende pastorie zijn aangewezen als gemeentelijk monument.

Bij de Rooms-Katholieke Kerk in Ens zijn de klassieke basilica-verhoudingen toegepast. Het kerkgebouw heeft een langwerpig, hoog schip, lagere zijbeuken en een zadelvormig dak. Het ingangsportaal lijkt op een loggia. Daarboven is een roosvenster in de muur aangebracht.

De toren is 35 meter hoog, staat vrij en doet denken aan zuidelijke voorbeelden.
De overheid subsidieerde de bouw van de kerktoren. De gevels zijn van grijs genuanceerd metselwerk, de vensters en deuren van gebroken wit en grijs hout en het dak van grijsbruine pannen. Het gebouw ligt excentrisch, aan de rand van een plantsoen. Het plantsoen fungeert als voorplein vaI de kerk.
De architecten A. Thunissen en H. Thunissen ontwierpen ook de St. Jozefskerk in Luttelgeest.
Verder ontwierpen zij in de jaren vijftig en begin jaren zestig rooms-katholieke kerken in Breda, Middenmeer, ‘s-Gravenhage en Alkmaar.
H. Thunissen was een gewelvenexpert. In die hoedanigheid was hij in 1956 voorzitter van een internationale commissie die zich bezighield met de restauratie van de kerk van het Heilige Graf in Jeruzalem. A. Thunissen hield zich onder andere bezig met de verbouwing van het Binnenhof in ‘s-Gravenhage. Van Kranendonk, die in 1991 overleed, was één van de laatste vertegenwoordigers van de Delftse School. Hij doceerde van 1956 tot 1980 aan de Technische Hogeschool in Delft. Hij ontwierp het stadhuis in Amersfoort en vele rooms-katholieke scholen en kerken, onder andere in Haarlem en in ‘s-Gravenhage.

_{Bron: Kerkopbouw en kerkbouw in de IJsselmeerpolders.}

Noorkerk

Tezamen met de dorpen werden er in de Noordoostpolder een aantal kerken gebouwd: elk dorp kreeg een hervormde, een gereformeerde en een katholieke kerk, zo ook Ens.

De huidige kerk, die is gebouwd in de stijl van de Delftse School, werd ontworpen door de architecten H. Thunnissen, A. van Kranendonk jr. en A. Thunnissen jr. en is voltooid in 1955.

Het orgel is van 1957 en werd vervaardigd door Valckx & Van Kouteren.

De kerk en de bijbehorende pastorie zijn aangewezen als gemeentelijk monument.

_{Bron: wikipedia}

Geschiedenis

Op 30 april 1955 wordt door de Landdrost van het openbare lichaam De Noordoostelijke Polder bouwvergunning verleend voor de bouw van deze kerk. Het kerkgebouw (450 zitplaatsen) wordt ontworpen door architect A. van Kranendonk. De bouw van de kerk wordt gegund aan aannemer Neyenhuis uit Arnhem voor het bedrag van 388.700 gulden. Op maandag 13 juni 1955 begint de bouw.

De kerk in Ens kent een sobere vormgeving. Deze bouwstijl is een belangrijk kenmerk van de zogenaamde ‘Delftse School’. Het gebruik van de materialen beton, baksteen en hout verraadt ook kenmerken van de ‘Bossche School’. Deze stroming komt voort uit de Delftse School en stamt uit de periode van wederopbouw tussen 1946 en 1973. Deze stijl, welke sterk gebaseerd is op getalmatige verhoudingen, heeft in deze periode vooral zijn weerslag op de Katholieke kerkenbouw.

Op zondag 23 oktober 1955 om 15:00 uur brengt mgr. Theodorus Huurdeman, vicaris generaal van het bisdom Utrecht, een gedenksteen aan in de muur van het priesterkoor. Tegelijkertijd wordt er een loden koker met een daarin gesloten oorkonde gemetseld. De omlijsting van deze ‘eerste steen’ is gemetseld met 30 oude stenen van de oude kerk van Schokland.

De Nederlandse vertaling van de – in het latijn opgestelde – tekst op de oorkonde luidt:

In de Naam van de Allerheiligste en Onverdeelde Drievuldigheid, de Vader, de Zoon en de H.Geest. Amen. In het 1955ste Jaar van onze Verlossing, terwijl Paus Pius XII de zetel van de H.Petrus bezet, Koningin Juliana in vrede regeert over deze Nederlandse gewesten en Bernardus Joh. Alfrink als Apost. Administrator met wijsheid het Aartsbisdom Utrecht bestuurt, waarvan de Bisschopszetel door de Dood van Johannes Kardinaal de Jong vacant is, is er een begin gemaakt met de bouw van deze parochiekerk onder de titel en onder aanroeping van Onze Lieve Vrouwe van Altijddurende Bijstand, tot meerdere eer van God en tot heil der zielen. Het werk werd opgedragen door Pastoor Franc.Alb. Gilsing en door de kerkmeesters Franc.Nicolaas van Terheyden en Petrus Jacobus v.d. Dries. Volgens een ontwerp van de Architect Antonius van Kranendonk heeft Joseph Neyenhuis het werk aangenomen. Deze eerste steen werd met plechtig ceremonieel gelegd door Mgr.Theod.Huurdeman, Vic.Generaal van het Aartsbisdom, in hetzelfde jaar op de 23ste van de maand october in tegenwoordigheid van Antonius Grimmelikhuizen past. te Vollenhove, Franc.Bernardus Koopmans Kraggenburg, Theodorus Morselt past. te Emmeloord, van de aannemers van dit werk en van een grote menigte gelovigen. Moge ’t werk gezegend en voorspoedig verlopen. Ter bevestiging van het bovengenoemde, hebben de getuigen van deze plechtigheid dezelfde dag dit stuk met hun namen ondertekend: (ondertekend door 8 personen)

Half augustus 1956 is de aannemer klaar met de bouw. Op maandag 6 augustus 1956 komt mgr. P. Nierman, pas benoemd in het nieuwe bisdom, naar Ens om de kerk in te wijden.

Toren

Van de toren is lange tijd, ook nog tijdens de bouw, niet zeker of deze wel gebouwd kan worden. Deze onzekerheid komt voort uit het feit, dat er misverstanden blijken te zijn over de exacte hoogte van de Rijkssubsidie. In de loop van het bouwproces komt het bevrijdende bericht en kan de toren alsnog worden opgetrokken. De toren staat naast de kerk en maakt er geen bouwkundig onderdeel van uit. Hierdoor lijkt deze toren veel op de ‘campaniles’ bij veel vroegchristelijke kerken in het noorden van Italië. Ook hieruit blijkt weer de stijl volgens de leer van de ‘Bossche School’.

Fa. Th. Hogen & Zn. te Duivendrecht levert zowel de klokken, als ook het torenuurwerk met 4 cijferplaten (met een doorsnede van 150 cm) én het elektrisch automatisch ‘angelus apparaat’. De toonhoogte van de klokken wordt afgestemd op de toonhoogte van de klok van de Hervormde Kerk.

Klokken

De klokken worden gemaakt bij de klokkengieterij: N.V. Petit & Fritsen te Aarle-Rixtel. Ze worden zowel daar als ook na het hangen van de klokken in de toren gekeurd door de ‘Katholieke Klokken en Orgelraad’ te Huis ter Heide. De grootste klok (280 kg) is in de toonhoogte C gemaakt en heeft als opschrift: “FRANCISCUS”; de kleinere (180 kg) is in D gemaakt en heeft het opschrift: “MARIA”

Orgel

Het orgel is gebouwd door Valckx & Van Kouteren in 1957.

^{Bron: https://reliwiki.nl/}

Duidelijker kan ik het niet maken. ↩︎