Raar woord: Schokbeton

Betonwerker Gerrit Lieve merkte dat het beton in zijn kruiwagen na een eindje hobbelen over de bouwplaats er heel anders uit ging zien.
En in die kruiwagen met dat kapotte houten wiel viel het nog meer op.
Alle luchtbelletjes waren eruit getrild. Het beton was veel gladder en werd uiteindelijk ook veel harder. Superbeton.

Samen met zijn compagnon Matthijs Leeuwrik ontwikkelde zij een schokproces door een oude wasmachine om te bouwen tot schokmachine.
Dit kon alleen in een fabriek en niet op de bouwplaats, dus kwam in 1932 in Zwijndrecht de eerste fabriek: ‘NV Schokbeton’.
Kant en klare betonpanelen. Prefab dus. En zij kregen hier patent op.
Meteen begonnen zij een tweede firma NV Schokindustrie voor alle prefab grondwerk als rioleringsbuizen en funderingspalen in de grond.
Het liep als een trein. Voorbeelden zijn Diergaarde Blijdorp en de Koopmansbeurs, beide te Rotterdam.

Net na de oorlog moesten er in de Noordoostpolder zo’n duizend schuren gebouwd worden.
Toevallig was NV Schokbeton net een nieuwe vestiging in Kampen begonnen. De tabaksindustrie in Kampen was op zijn retour, dus er was voldoende personeel te vinden.

De Directie had in de Wieringermeer al zaken gedaan met Schokbeton. De stalramen waren gemaakt en geleverd door Schokbeton. Voor de problemen in de nieuwe Noordoostpolder is de Directie met Schokbeton gaan brainstormen over prefab woningbouw.
Kampen was mooi in de buurt. Vandaar uit konden de prefab schuren zo de nieuwe polder in gereden worden. Prefab stond echter nog in de kinderschoenen, maar de nood was hoog.
Na lang gepraat kwam Schokbeton met het ontwerp van losse betonnen panelen die gekoppeld konden worden. Er werd geopperd dat als men deze panelen onbeperkt kan koppelen er misschien ook wel landbouwschuren gemaakt konden worden.
Er werd een bijdrage gevraagd van de Marshallhulp en men is voortvaren aan de slag gegaan. Binnen een jaar was een geheel nieuw type schuur ontwikkeld.

De minister gaf toestemming om een honderdtal prefab schuren te bouwen. Om de kosten te kunnen vergelijken eiste de minister dat er ook een twintigtal van hetzelfde type gemetseld zou worden. De gemetselde schuren bleken 5% duurder uit te pakken,
Ook duurde een gemetselde schuur c.a. 3 maanden om te bouwen en een prefabschuur c.a. 3 weken. Het was zo’n succes dat men verder ging met het verfijnen van de elementen en heeft men vanaf 24 ha. boerderijen niets anders meer gebruikt.

De Noordoostpolder was de enige plek waar deze schuren voorkomen. Hun bijzondere architectuur en geschiedenis weerspiegelt de geest van de naoorlogse wederopbouwperiode.

Einde Schokbeton:

In nog geen tien jaar tijd kreeg meer dan de helft van de Europese landen een schokfabriek. Daarna volgden Afrika, Azië en Amerika. In de jaren tachtig kwamen de eerste problemen. Door economische druk en nieuwe technische ontwikkelingen raakte het schokproces uit beeld. Schokbeton kwam in financiële moeilijkheden en overnames volgden. De merknaam en de fabriek in Zwijndrecht bleven bestaan tot 2006. In oktober 2015 werden de poorten gesloten. Jammer. Een uniek bedrijf is verloren gegaan en behoort nu tot de geschiedenis.

Aan de rand, bij Ramspol, werd door Schokbeton N.V. een leuke demonstratietoren gebouwd die een mooi uitzicht bood over de polder.

Er is ooit beweerd dat deze Ramspoltoren een luchtwachttoren is. Niet dus. Maar wel een mooie aanleiding om het daar ook even over te hebben.