---

Het Baken – een bescheiden kerkgebouw aan de Zuiderkade

---

In de beginjaren van Emmeloord kreeg ook de Christelijk Gereformeerde Kerk een eigen onderkomen. Aan de Zuiderkade verrees in 1952 een bescheiden kerkgebouw, ontworpen door het Amsterdamse architectenbureau Nielsen en Spruit. De kerk kreeg de naam Het Baken.

In overleg met de Directie Wieringermeer werd het architectenbureau gevraagd een eerste ontwerp te maken voor een kerk met op de begane grond 225 zitplaatsen en een vergaderruimte. Het gebouw moest aansluiten bij de architectuur van de omliggende bebouwing.

---

• 14 juni 1952 werd de eerste steen gelegd.
• 12 december 1052 werd de kerk officieel in gebruik genomen.

---

Het Baken is een eenvoudige, traditionalistische zaalkerk, opgetrokken uit rode baksteen en voorzien van een flauw hellend zadeldak. De vormgeving vertoont verwantschap met de Delftse School, een architectuurstroming waarin eenvoud, herkenbare bouwvormen en een sobere materiaalkeuze centraal stonden. De voorgevel heeft een rond venster boven de dubbele toegangsdeur. Aan de zijkant bevindt zich een lagere aanbouw met een grote raampartij, waardoor daglicht de verder vrij gesloten kerkzaal binnenvalt.

---

Een opvallend kenmerk is het ontbreken van een kerktoren.

Dat had niet zozeer met het ontwerp te maken, maar met de omstandigheden in de naoorlogse jaren. Door de materiaalschaarste mochten aanvankelijk geen nieuwe kerktorens worden gebouwd. Na 1950 konden kerkbesturen alleen op eigen kosten een toren realiseren. Pas in 1954 kwam er een speciale subsidieregeling voor de bouw van kerken en torens in de Noordoostpolder.
Er deed zelfs een verhaal de ronde dat het gebouw bij een tegenvallende ontwikkeling van de kerkelijke gemeente ook als pakhuis had kunnen dienen. Volgens de kerkelijke geschiedenis is dat echter nooit serieus aan de orde geweest.

---

Bij de ingebruikname beschikte Het Baken ook over een pijporgel, gebouwd door de Rotterdamse firma Valckx en Van Kouteren. Het instrument werd tijdens de openingsavond bespeeld door de adviseur, de heer Van de Vegt, organist in Harderwijk. Het orgel had twee handklavieren en een pedaalklavier. De hete-luchtverwarming bleek echter funest voor het instrument. Door de warmte raakte het orgel in slechte staat en in 1971 werd het afgebroken. Het werd vervangen door een elektronium.

---

Architect
De architecten Christiaan H. Nielsen en Joop Spruit hadden hun bureau in 1945 opgericht. Beiden hadden eerder gewerkt bij het bureau van F.A. Eschauzier, die nauw verwant was aan de Delftse School. Hun architectenbureau kreeg vooral bekendheid door de vele protestantse kerken die het in de naoorlogse periode ontwierp. Ook in de Noordoostpolder waren zij actief, onder meer met kerkgebouwen in Emmeloord en Ens. Nielsen hield zich daarnaast bezig met vernieuwing van de protestantse kerkbouw en was van 1962 tot 1967 stadsbouwmeester van Amsterdam. In 1961 gingen de twee architecten zakelijk uiteen, hoewel zij nog enige tijd vanuit hetzelfde kantoor bleven werken.

---

---

Uitbreiding
In 1972 werd Het Baken uitgebreid met een vergaderruimte aan de rechterzijde van het kerkgebouw. De uitbreiding kreeg een duidelijk modernere vormgeving dan de oorspronkelijke kerk, met een plat dak, verspringende bouwvlakken en grote glaspartijen. De nieuwe ruimte bood onderdak aan onder meer de consistorie en een catechisatiekamer.
Ondanks de uitbreiding werd Het Baken uiteindelijk te klein om alle gemeenteleden te kunnen ontvangen. In 2006 besloot de Christelijk Gereformeerde Kerk daarom het voormalige hervormde kerkgebouw De Hoeksteen aan te kopen. De kerkelijke activiteiten aan de Zuiderkade werden beëindigd. Ook de avondmaalstafel, waarin het doopvont was verwerkt, verhuisde mee naar De Hoeksteen. Daar kreeg het meubelstuk een nieuwe bestemming als gedachtenistafel in de hal.

In november 2008 kreeg het voormalige kerkgebouw een maatschappelijke functie als onderkomen voor kinderopvang en buitenschoolse opvang. Daarmee verdween de oorspronkelijke kerkelijke bestemming, maar bleef het gebouw voorlopig behouden.

---

In februari 2025 werden plannen bekend om Het Baken te slopen en de locatie te benutten voor woningbouw. Daarmee kwam ook de toekomst van dit bescheiden kerkgebouw uit de eerste ontwikkelingsjaren van Emmeloord ter discussie te staan.

---

---

_{Bronnen: Kerkopbouw en kerkbouw in de IJsselmeerpolders; Hoeksteen Emmeloord; aanvullend architectuurhistorisch bronnenmateriaal, Emmeloord.info en OpenAI}.