Rietstraat
Straatbeeld en geschiedenis
De Rietstraat is de oudste straat van Emmeloord. Kort na het droogvallen van de Noordoostpolder werd begonnen in 1943 met de bouw van de eerste woningen. Emmeloord heette toen nog Dorp A en de straten droegen eenvoudige namen als Middenstraat, Zuidstraat, Weststraat en Ooststraat. Later werden dat respectievelijk de Rietstraat, Zeeasterstraat, Zeebiesstraat en Lischdoddestraat, vernoemd naar planten die volop groeiden op de voormalige zeebodem.
De Rietstraat, Zeebiesstraat en Duizendknoopstraat lopen van noord naar zuid. De bredere Moerasandijviestraat vormt de oost-westverbinding, met kleine winkels en voorzieningen. De rechte straten en aaneengesloten woningblokken weerspiegelen de planmatige opbouw van het jonge Emmeloord.
De eerste woningen aan de Rietstraat waren bestemd voor leidinggevend personeel van de Directie Wieringermeer en winkeliers. Eind 1943 kregen de eerste bewoners de sleutel van hun woning aan de toenmalige Middenstraat. Veel andere polderbewoners moesten voorlopig genoegen nemen met woonarken, houten huizen, keten en onderkomens in arbeiderskampen.
Na de Rietstraat volgden in 1944 de woningen aan de Zeeasterstraat en Zeebiesstraat. Door de oorlog heerste grote materiaalschaarste. De huizen bleven daarom eenvoudig van opzet: één bouwlaag onder een kap, met bakstenen gevels, houten onderdelen en karakteristieke dakkapellen. De later bebouwde Espelerlaan kreeg grotere woningen, bestemd voor onder anderen ingenieurs. Vanaf 1955 werd ook de Duizendknoopstraat bebouwd.
De eerste woningen
De woningen aan de Rietstraat werden gebouwd in opdracht van de Directie van de Wieringermeer, afdeling Noordoostpolderwerken. De Bouwkundige Afdeling van deze dienst ontwierp verschillende woningtypen, aangeduid met de letters A tot en met G. In de Rietstraat kwamen vooral de typen A en B voor, met de typen F en G op de hoeken van de Moerasandijviestraat.
De bescheiden huizen waren traditioneel vormgegeven in de stijl van de Delftse School. Ze hadden een zadeldak met rode dakpannen, decoratief metselwerk en aan de voor- en achterzijde karakteristieke dakkapellen. De woningen van type A beschikten over een woonkamer, keuken en slaapkamer op de begane grond. Op de verdieping waren nog drie slaapkamers ondergebracht. Een badkamer ontbrak; onder de trap bevond zich een kelder.
Achter de huizen lagen diepe tuinen, waar bewoners groenten konden verbouwen en de was te drogen hingen. Op de erfgrenzen stonden schuurtjes met kolenhokken. Zo weerspiegelden de woningen het sobere, praktische leven in de jonge polder.
Renovatie en verandering
In 1967 werd de Rietstraat verbreed om het toenemende verkeer richting Emmeloord-West op te vangen. De oorspronkelijke groenstrook met bomen in het midden van de straat verdween.
Begin jaren tachtig volgde een ingrijpende renovatie van woningen aan de Rietstraat en Zeebiesstraat. De huizen kregen onder meer aanbouwen, nieuwe kozijnen en een badkamer op de verdieping. De oorspronkelijke dakkapellen aan de achterzijde maakten plaats voor doorlopende exemplaren. Daarmee veranderde het straatbeeld aanzienlijk.
Sloop en nieuwbouw
De oudste woonstraten van Emmeloord hebben een bijzondere cultuurhistorische waarde. Dat benadrukte Het Oversticht in een analyse uit 2022. De woningen zijn niet alleen van architectonisch belang, maar vertellen ook het verhaal van de planmatige aanleg van Emmeloord en de eerste jaren van de Noordoostpolder.
Toch stemde de gemeenteraad in oktober 2023 in met de sloop van 83 huurwoningen aan de Rietstraat en Zeebiesstraat. Volgens woningcorporatie Mercatus voldoen de huizen niet meer aan de eisen van deze tijd en is renovatie te kostbaar.
Vanaf 2026 worden woningen gesloopt en vervangen door nieuwbouw. De nieuwe huizen krijgen een uiterlijk dat aansluit bij de oorspronkelijke architectuur, met roodbruine baksteen, schuine daken, rode dakpannen en karakteristieke dakkapellen. Een deel van de bestaande woningen blijft behouden.
De Rietstraat verandert daarmee opnieuw. De herkenbare architectuur van het vroege Emmeloord keert gedeeltelijk terug, maar de oorspronkelijke woningen maken op veel plaatsen plaats voor een nieuwe generatie huizen.
Actueel. sloop. Zie onderaan pagina.
.
De Rietstraat begint aan het Harmen Visserplein.
Woningen type A
De woningen zijn opgetrokken over een bouwlaag onder een zadeldak. Er is gebruik gemaakt van traditionele materialen als baksteen, hout, gebakken pannen.
De gevels en schoorstenen werden op verschillende plaatsen voorzien van decoratief metselwerk. De woningen van het type A hadden behalve de woonkamer en keuken ook een slaapkamer op de begane grond; op de verdieping, de vliering, was een grotere slaapkamer aan de voorzijde en twee kleinere aan de achterzijde.
De woningen hadden geen badkamer.
Onder de trap was een kelder. Zowel voor als achter was centraal in het dakvlak eenzelfde maat en model dakkapel geplaatst met een karakteristieke puntig vormgegeven daklijst.
Achter de woningen lagen diepe achtertuinen, te gebruiken als moestuin en voor het bleken en ophangen van de was. Op de erfgrens waren telkens twee schuurtjes achter elkaar geplaatst met ingebouwd kolenhok. De erfscheidingen bestonden uit houten paaltjes met draad. Later werden er hagen aangeplant.
Woningen type B
De woningen van het type B waren iets groter en telden een oppervlakte van 43 m2. Ze hadden een vergelijkbare opzet en uitwerking als type A, maar een andere indeling en op onderdelen een andere detaillering. Hier was de slaapkamer op de begane grond aan de voorzijde geplaatst en de woonkamer aan de achterzijde. In het voordakvlak zat een kleine dakkapel met houten klauwstukken voor de grotere slaapkamer, in het achterdakvlak voorzag een grotere dakkapel met fronton de twee kleinere slaapkamers van licht en lucht.
Ook hier de dubbele schuurtjes, waarin basaltine tegels, hetzelfde materiaal dat ook voor de buitenruimte tussen woning en schuur was toegepast.
De tekening geeft verder informatie over de opbouw van de houten sporenkap met onder meer de vooral na de oorlog veel toegepaste asbestplaat, de schoorsteen met verschillende rookkanalen. . Op de verdieping twee kleine, licht getoogde vensters met een eveneens getoogde dubbele gemetselde strek; dit zijn achterover vallende raampjes.
De zijgevel is voorzien van vlechtwerk.
Latere wijzigingen
In 1979 werd door woningbouwvereniging ‘Noordoostpolder’ een renovatieplan voor 98 woningen aan de Rietstraat en Zeebiesstraat opgesteld. Voorafgaand had de woningbouwvereniging met de bewoners gesproken en hun wensen geïnventariseerd. Bij de renovatie werden onmiskenbaar goten, dakkapellen en buitenkozijnen aangepakt, waardoor aanzicht en uitstraling van de woningen behoorlijk zou wijzigen. Door een aanbouw aan de achterzijde (een uitdrukkelijke wens van de bewoners) werden de woningen vergroot en verbonden met de schuur. In deze aanbouw kwam voor de eengezinswoningen de keuken, de oude keuken werd bijkeuken; op de verdieping kwam een badkamer in de plaats van een slaapkamer. De individuele dakkapellen aan de achterzijde verdwenen en veranderden in een over de woningen doorlopende exemplaar.
In de Zeebiesstraat werd een deel van de woningen geschikt gemaakt als bejaardenwoning door de aanbouw te gebruiken als slaapkamer.
Bron: Rietstraat en omgeving Emmeloord – Cultuurhistorische waardestelling – Zwolle, december 2021 – Het Oversticht
Tijdlijn
- 1918 – Zuiderzeewet aangenomen: bepaalde de aanleg van de Afsluitdijk en de droogmaking van een deel van de Zuiderzee.
- 1937 – Start drooglegging noordoostelijke polder, o.a. ook wel Urkerland genoemd.
- 1942 – De polder valt officieel droog.
- 1943 – Start bouw eerste woningen Emmeloord aan de Middenstraat (nu Rietstraat), Zuidstraat (nu Zeeasterstraat), Weststraat (nu Zeebiesstraat) en Ooststraat (nu Espelerlaan).
Rietstraat 2 is het oudste huis van Emmeloord en werd op 15 december 1943 officieel opgeleverd. - 1943 – Bouwjaar Rietstraat even zijde, 40 woningen waarvan 27 eengezinswoningen en 13 multifuntioneel.
1944 Bouwjaar Rietstraat oneven zijde, 30 eengezinswoningen. - 1944 – Bouwjaar 18 woningen Zeebiesstraat, waarvan 16 eengezinswoningen en 2 multifunctioneel.
- 1948 – De naam van de polder wijzigt in Noordoostpolder.
- 1955 – Woningen aan de Duizendknoopstraat gerealiseerd.
- 1979 – Grote renovatieslag, waarbij veel oorspronkelijke details verloren zijn gegaan. Ook zijn er toen bijv. bijkeukens geplaatst grenzend aan de schuur en opbouwen aan de
achterzijde geplaatst zodat de bovenverdieping groter werd. - Jaren ’90 – Bouw van bejaardenwoningen op hoeken Moerasandijviestraat en Duizendknoopstraat.
- Jaren ’90 – Wederom grote renovatieprojecten.
- 1995 – Woningbouwvereniging Noordoostpolder verkoopt deel van het woningbezit om te kunnen investeren in renovatie en nieuwbouw.
- 2001 – Naamswijziging: van Woningbouwvereniging Noordoostpolder naar Mercatus.
Postkantoor
Het hoekhuis van de Rietstraat in Emmeloord, gezien vanaf het Harmen Visserplein was ingericht als postkantoor, 7 juli 1947 (Henk Rotgans)
Kipkar
Zoals je ook op deze foto kan zien, zijn de bouwmaterialen per schip via de Espelervaart aangevoerd en met kipkarretjes naar de bouwplaats vervoerd.
Vernieuwing Rietstraat
Mercatus vernieuwt de komende jaren de Riet- en Zeebiesstraat in Emmeloord. In totaal worden 83 verouderde sociale huurwoningen gesloopt en 88 nieuwe woningen gebouwd.
De eerste 18 woningen aan de Rietstraat worden dit najaar gesloopt.
(Nr 2 tot en met 24 (even) en 38 tot en met 48 (even)
Eind 2026 begint de bouw van 15 nieuwe, duurzame huurwoningen, die naar verwachting in de zomer van 2027 klaar zijn.
De nieuwbouw wordt gevarieerder dan de huidige bebouwing, met woningen voor starters, senioren en kleine en grote gezinnen. De nieuwe woningen zijn gasloos en voldoen aan de huidige eisen voor onder meer geluid, vocht en wooncomfort. Zo moet een toekomstbestendige en vitale wijk ontstaan.
Ik kan niet anders zeggen dan dat de nieuw te bouwen huizen keurig lijken op de oude gesloopte woningen.
Het DNA van Emmeloord blijft keurig bewaard.
Grote verandering: geen straat meer vol met blik. Nu staan alle auto’s in de straat voor de woningen geparkeerd. Dat wordt straks achter de woningen. De tuinen worden daarvoor kleiner. De gedachte is daarin dat mensen niet meer zo’n grote tuin willen en nodig hebben.
Bewoners van de Hoefbladstraat in Emmeloord zijn geschrokken. Woningcorporatie Mercatus wil ook de groenstrook tussen de Rietstraat en de Hoefbladstraat gebruiken. Het speelveld moet dan wijken voor nieuwbouw en parkeerplaatsen.
Middenstand Rietstraat en Zeeasterstraat
Nico Noordermeer heeft onderzoek gedaan naar de middenstand in de Rietstraat en Zeeasterstraat.
Tevens heeft hij een lijst weten op te stellen met de eerste bewoners van de Zeeasterstraat.
Heeft u aanvullende informatie of tips: dan kan u Nico bereiken via nicolaasnoordermeer at outlook punt com
Nog iemand die een fraai overzicht heeft weten te geven.
Evert Haar.
Zijn opa en oma hebben tot 1969 in een woonschip in de Espelervaart gewoond. (zie onderaan de pagina)
Uit de driemaandelijkse:
Posterijen, telegrafie, telefonie. Gedurende het 1ste halfjaar 1950 nam het PTT-verkeer op de verschillende postinrichtingen nog gestadig toe. Voor de brief- en pakketpostbestelling, welke geschiedt van het hulppostkantoor Emmeloord en de poststations Marknesse en Ens uit, zijn thans zes motorrijwielen in gebruik. Te Ens werd de telefoon- en telegraafdienst overgebracht van het kamp naar het inmiddels gestichte poststation. Het telefoonstation Ramspol blijft in verband met de nog niet voltooide kabellegging voorshands in het kamp gevestigd. Om dezelfde reden kan het telefoon-telegraafstation te Kraggenburg nog niet in gebruik worden gesteld. De zitdagen in het kamp De Voorst werden overgebracht naar Kraggenburg. De zitdagen, welke door een besteller in verschillende kampen worden gehouden, teneinde des avonds de kampbewoners in de gelegenheid te stellen hun post- en geldzaken af te handelen, werden herzien. Te Emmeloord worden de bedieningsposten voor de telefoon verplaatst naar de bovenverdieping van het perceel Rietstraat 3. Deze verplaatsing zal voor de afdeling ,,bestelling” aldaar, welke met een nijpend gebrek aan ruimte heeft te kampen, een aanzienlijke verbetering betekenen.
