Moerasandijviestraat

Op 15 april 1943 werd de eerste lagere school opgericht in een houten woonbarak van het arbeiderskamp bij Ramspol. Het schoolbestuur werd gevormd door het openbaar lichaam, terwijl het godsdienstonderwijs in de polderscholen werd verzorgd door de kerkgenootschappen. Hoewel alle leraren een religie aanhingen, was het hen niet toegestaan hun overtuiging in de klas uit te dragen.

De school begon met acht kinderen uit kamp Ramspol en vier uit Emmeloord, onder leiding van meester Kamp. Naarmate de bouw van het dorp Emmeloord vorderde, verhuisde de school al snel naar Emmeloord. Vanaf 1 februari 1944 functioneerde de school als de eerste openbare lagere school in Emmeloord, gevestigd in de barakken van Kamp Emmeloord II.

De behoefte aan een definitief schoolgebouw groeide, maar de bezetter weigerde tijdens de oorlog de aanvraag voor een dergelijk gebouw te honoreren. In plaats daarvan werd er toestemming gevraagd en verkregen voor de bouw van een paardenschuur aan de Moerasandijviestraat, die vervolgens snel werd omgebouwd tot schoolgebouw.

Hier zette meester Kamp zijn onderwijs voort, bijgestaan door een ondergedoken onderwijzer. Wanneer er gevaar dreigde, dook de onderwijzer onder en kregen de kinderen vrij. Een door paarden getrokken wagen vervoerde de kinderen naar Emmeloord, wat al snel een vertrouwd beeld werd op de hobbelige polderwegen. Het witte gebouwtje werd pas eind jaren zeventig afgebroken.

Meester Kamp gaf gymnastiekles in de kantine van het “Districtskantoor 6,” het administratieve centrum aan het latere Harmen Visserplein, waar ook kerkdiensten werden gehouden. In die tijd was het gebruikelijk om veel zelf te doen, niet te klagen, en samen iets tot stand te brengen. Dit principe van gezamenlijkheid werd ondersteund door landdrost ir. S. Smeding en zijn secretaris drs. A. Blaauboer, die voorstanders waren van openbaar onderwijs.

Op 13 juli 1951 bezocht Koningin Juliana de school, die vanaf dat moment de naam “Koningin Julianaschool” mocht dragen.

Eind jaren ’50 werd op de hoek van de Hoefbladstraat en de Moerasdijviestraat begonnen met de bouw van een permanent, stenen schoolgebouw. Na de voltooiing verhuisde De Witte School naar dit nieuwe gebouw. Het huidige gebouw werd in 1960 in gebruik genomen en werd in 1984 aangepast in verband met de invoering van het basisonderwijs. In 2011 verhuisde de Koningin Julianaschool, waarna het gebouw in gebruik werd genomen door De Optimist.

Zeebiesstraat

De eerste pioniers woonden in woonwagens, blokhutten, keten en woonboten. Vele kinderen in de polder werden zelfs aan boord van een schip geboren. Formele adressen bestonden nog niet, waardoor op het aangifteformulier vaak stond vermeld: ‘geboren aan boord’.

In de vaart naast het brede grasveld van de Zeebiesstraat lag destijds een lange rij woonboten. Aan de overzijde van het water was een volledig houten dorp ontstaan, bestaande uit keten en huisjes, dat bekend stond als Tuindorp.

Vanaf 1944 bood een verblijf in de Zeebiesstraat uitzicht op zowel Tuindorp als de woonboten.

Pas in 1953 is de straat doorgetrokken met de straatnaam Hoefbladstraat

Latere wijzigingen
In 1979 werd door woningbouwvereniging ‘Nooroostpolder’ een renovatieplan voor 98 woningen aan de Rietstraat en Zeebiesstraat opgesteld. Voorafgaand had de woningbouwvereniging met de bewoners gesproken en hun wensen geïnventariseerd.
In de Zeebiesstraat werd een deel van de woningen geschikt gemaakt als bejaardenwoning door de aanbouw te gebruiken als slaapkamer.
Er zijn parkeervakken gesitueerd aan de overzijde van de straat, aan de brede groenstrook langs de Espelervaart. Hier zijn eveneens verkeersdrempels aangebracht ter plaatste van de doorgangen tussen de woningen.

Dezelfde woningen als Rietstraat type A werden ook gebouwd in de Zeebiesstraat.

In de Zeebiesstraat staan drie blokken van zes woningen in een rooilijn. De woningen hebben diepe tuinen aan de voorzijde en zicht op de brede groenstrook langs de Espelervaart

Espelerlaan

De eerste jaren hadden de straten van Oud Emmeloord nog geen naam.
Deze straat droeg tijdelijk de naam ‘Ooststraat’.

Na vele schetsen is het definitieve plan voor Emmeloord na de Tweede Wereldoorlog gemaakt door Ir. Pouderoyen.
In een eerdere schets was nog een tweede gracht opgenomen. (stippellijn).
Deze gracht  is later geschrapt omdat alles te duur werd. Daarom heeft de Espelerlaan nu zo’n brede groenstrook

De namen van deze wijk houden de herinnering levend aan de wildernis van onkruid die in de polder vurig bestreden moest worden.
De onkruidbuurt, al spreekt de gemeente liever over de kruidenbuurt.

Lischdoddestraat – laan

Deze straat, die aanvankelijk de Ooststraat droeg, kreeg in 1945 de naam Lischdoddestraat.  Omdat de huizen, die bestemd waren voor de ingenieurs toch beduidend chiquer van opzet waren, vonden de bewoners van deze straat dat Lisdoddelaan de straat meer eer aan deed.
In 1946 werd dit verzoek door de Directie ingewilligd.

Beschrijving foto: Overigens heet de straat volgens dit ansichtkaartje de Lisdoddenstraat, dus zonder sch en met de tussen- n.

In 1948 paste men het straatnamenplan van Emmeloord enigszins aan.  Een straat die een wijk afsluit, kreeg een neutrale naam. Dus geen onkruid.
De straat ging van Lisdoddenlaan verder met de naam Espelerlaan.
De Goudenregenstraat werd trouwens omgedoopt naar Koningin Julianastraat.

Anecdote  Het Vrije Volk  12-06-1951

Toen het eerste kind van wijlen dokter Jansen uit Emmeloord geboren werd, was dat aan de Ooststraat .
Het tweede kind kwam ter wereld aan de Lischdoddenstraat, het derde aan.. de Lisdoddenlaan en het vierde aan de Espelerlaan.
Toch was het gezin in al die tijd niet verhuisd.
De straatnaam.was alleen maar een paar keer veranderd, eerst omdat Ooststraat een onofficieel bedenksel was van de eerste bewoners.
Later omdat het toch echt meer een laan dan een straat was en ten slotte, omdat men deze laan een neutrale overgang wilde laten vormen tussen de onkruid- en de inmiddels uit de; klei verrezen vogelbuurt, zodat de lisdodden uit de naam moesten worden weg-gewied.
Trouwens, op het ogenblik ligt datzelfde huis (dat een hoekhuis is) volgens het bevolkingsregister ook al niet’ meer aan de Espelerlaan, maar aan de Moerasandijviestraat.
Deze kleine geschiedenis over die straat-met-vijf-namen illustreert de ongedurigheid van het jonge leven in de polder, die zich sneller ontwikkelt dan welk ander gebied ook in Nederland. Het is een groeistuip.

---

Zeeasterstraat

Deze door de Directie ontworpen arbeiderswoningen behoren tot de eerst gebouwde huizen in de Noordoostpolder.
Ze verrezen al tijdens de oorlog in 1943 – 1944. Hierdoor is de omvang van de woningen bescheiden. Van de bezetter mocht immers niet groter worden gebouwd.
De detaillering is in vergelijking met later gebouwde woningen echter rijk te noemen. Met verschillende metselverbanden en siermetselwerk zijn verdienstelijke gevels tot stand gekomen.
Helaas zijn de karakteristieke, licht gespitste dakkapellen in de loop der jaren vaak vervangen.

---

---

---

Rietstraat

straatbeeld & geschiedenis

Met de bouw van de eerste woningen in Emmeloord wordt al vlak na het droogvallen van de polder begonnen. Hoe pril alles was, wordt weerspiegeld in de naamgeving. Het gaat om de woningblokken aan de straten die aanvankelijk eenvoudigweg werden aangeduid als de Middenstraat, de Zuidstraat, de Weststraat en de Ooststraat; Emmeloord werd toen nog Dorp A genoemd. Later kregen ze de namen Rietstraat, Zeeasterstraat, Zeebiesstraat en Espelerlaan – naar het onkruid dat volop groeide op de voormalige zeebodem.
De hoofdstructuur van de buurt is de oorspronkelijke verkaveling en hiërarchische opbouw van de stad. De woonstraten Rietstraat, Zeebiesstraat en Duizendknoopstraat zijn noord-zuid gericht. De bredere ontsluitingsweg, de Moerasandijviestraat, loopt oost-west.
Hierlangs liggen kleine winkels en voorzieningen.

De Rietstraat begint aan het Harmen Visserplein.
Op deze ansicht is te zien dat dat plein daarvoor de naam Knipmeyerplein droeg.

De eerste woningen aan de Rietstraat waren bestemd voor leidinggevend personeel van de Directie Wieringermeer en winkeliers. Eind 1943 werd de eerste sleutel overhandigd aan de bewoners van de Middenstraat / Rietstraat 2. Andere inwoners moesten vooralsnog zelf
voor onderdak zorgen en vonden die bijvoorbeeld in woonarken langs de Espelervaart en Urkervaart. Tijdelijke huisvesting boden ook de arbeiderskampen, de keten en houten huizen in het zogenoemde Tuindorp.

Na de Rietstraat volgden de (arbeiders)woningen aan de Zuidstraat / Zeeasterstraat en de Weststraat/ Zeebiesstraat in 1944. Door de oorlog was er nog steeds sprake van materiaalschaarste. Ook deze woningen kregen daarom één bouwlaag onder een kap voorzien van een dakkapel en decoratief metselwerk. Vervolgens werd de Ooststraat (later Lischdoddenstraat, nu Espelerlaan) bebouwd. De huizen hier waren bestemd voor ingenieurs, groter van opzet en beduidend chiquer in uitwerking. Vanaf 1955 kwamen de woningen in de
Duizendknoopstraat tot stand.

Rietstraat

De eerste woningen aan de Rietstraat waren bescheiden woningen, smal en ondiep, traditioneel vormgegeven in de stijl van de Delftse School. Ze werden gebouwd als (arbeiders)woningen in opdracht van de Directie van de Wieringermeer, afdeling Noordoostpolderwerken. Voor het ontwerp en de constructie van de woningen was de Bouwkundige Afdeling van de dienst verantwoordelijk. Op de bouwtekeningen is te zien dat er meerdere typen woningen ontwikkeld waren, van A tot en met G.

In de Rietstraat treffen we type A aan de ene zijde van de straat en type B aan de andere zijde.
Type F en G zijn eindwoningen op de hoeken met de Moerasandijviestraat.
Woningen van type A werden ook gebouwd in de Zeebiesstraat.

De woningen in de Rietstraat staan in een rooilijn en zijn opgeknipt in verschillende blokken van wisselende omvang. Tussen de blokken waren doorgangen naar het achtergebied. De woningen hebben een kleine voortuin en diepe achtertuinen. De straat werd aanvankelijk op de middenas gescheiden door een groenstrook beplant met bomen. In de Zeebiesstraat staan drie blokken van zes woningen in een rooilijn. De woningen hebben diepe tuinen aan de voorzijde en zicht op de brede groenstrook langs de Espelervaart.

Woningen type A

De woningen zijn opgetrokken over een bouwlaag onder een zadeldak. Er is gebruik gemaakt van traditionele materialen als baksteen, hout, gebakken pannen.
De gevels en schoorstenen werden op verschillende plaatsen voorzien van decoratief metselwerk. De woningen van het type A hadden behalve de woonkamer en keuken ook een slaapkamer op de begane grond; op de verdieping, de vliering, was een grotere slaapkamer aan de voorzijde en twee kleinere aan de achterzijde.
De woningen hadden geen badkamer.
Onder de trap was een kelder. Zowel voor als achter was centraal in het dakvlak eenzelfde maat en model dakkapel geplaatst met een karakteristieke puntig vormgegeven daklijst.
Achter de woningen lagen diepe achtertuinen, te gebruiken als moestuin en voor het bleken en ophangen van de was. Op de erfgrens waren telkens twee schuurtjes achter elkaar geplaatst met ingebouwd kolenhok. De erfscheidingen bestonden uit houten paaltjes met draad. Later werden er hagen aangeplant.

Woningen type B

De woningen van het type B waren iets groter en telden een oppervlakte van 43 m2. Ze hadden een vergelijkbare opzet en uitwerking als type A, maar een andere indeling en op onderdelen een andere detaillering. Hier was de slaapkamer op de begane grond aan de voorzijde geplaatst en de woonkamer aan de achterzijde. In het voordakvlak zat een kleine dakkapel met houten klauwstukken voor de grotere slaapkamer, in het achterdakvlak voorzag een grotere dakkapel met fronton de twee kleinere slaapkamers van licht en lucht.
Ook hier de dubbele schuurtjes, waarin basaltine tegels, hetzelfde materiaal dat ook voor de buitenruimte tussen woning en schuur was toegepast.
De tekening geeft verder informatie over de opbouw van de houten sporenkap met onder meer de vooral na de oorlog veel toegepaste asbestplaat, de schoorsteen met verschillende rookkanalen. . Op de verdieping twee kleine, licht getoogde vensters met een eveneens getoogde dubbele gemetselde strek; dit zijn achterover vallende raampjes.
De zijgevel is voorzien van vlechtwerk.

Latere wijzigingen

In 1979 werd door woningbouwvereniging ‘Noordoostpolder’ een renovatieplan voor 98 woningen aan de Rietstraat en Zeebiesstraat opgesteld. Voorafgaand had de woningbouwvereniging met de bewoners gesproken en hun wensen geïnventariseerd. Bij de renovatie werden onmiskenbaar goten, dakkapellen en buitenkozijnen aangepakt, waardoor aanzicht en uitstraling van de woningen behoorlijk zou wijzigen. Door een aanbouw aan de achterzijde (een uitdrukkelijke wens van de bewoners) werden de woningen vergroot en verbonden met de schuur. In deze aanbouw kwam voor de eengezinswoningen de keuken, de oude keuken werd bijkeuken; op de verdieping kwam een badkamer in de plaats van een slaapkamer. De individuele dakkapellen aan de achterzijde verdwenen en veranderden in een over de woningen doorlopende exemplaar.
In de Zeebiesstraat werd een deel van de woningen geschikt gemaakt als bejaardenwoning door de aanbouw te gebruiken als slaapkamer.

Bron: Rietstraat en omgeving Emmeloord – Cultuurhistorische waardestelling – Zwolle, december 2021 – Het Oversticht

---

---

---

---

---

---

---

De Beurs

Nog voordat ’t Voorhuys in 1953 uitgroeide tot zoals wij het nu kennen, liet de Directie van de Wieringermeer in 1948 al een houten ontmoetingsgebouw neerzetten aan De Deel. Het gebouw bood onderdak aan een café-restaurant met terras én een grote zaal met toneelpodium, bedoeld als plek waar bewoners en bezoekers elkaar konden ontmoeten.

Op 9 februari 1949 werd het centrum officieel geopend. Het eenvoudige houten pand deed qua uitstraling denken aan de kantines van de arbeiderskampen uit die tijd, opgetrokken uit bruin geschilderde liggende planken.
Ook lijkt het wat op de beroemde Belgische barak, waarover later meer.

Twee dagen na de opening maakte fotograaf Jaap Potuyt, werkzaam voor de Directie van de Wieringermeer, een serie foto’s van zowel het interieur als het exterieur. Op één van die beelden staat een netjes geklede ober achter de bar afgebeeld. Samen met de bloempotten en felicitatiekaartjes vormde hij waarschijnlijk nog een stille herinnering aan de feestelijke ingebruikname.

De naam van het gebouw werd ‘De Beurs’, vermoedelijk vanwege de landbouwbeurs die er elke donderdagochtend plaatsvond. In de grote zaal, waar naar verluidt zo’n zevenhonderd mensen terechtkonden, kwam het culturele leven van Emmeloord langzaam op gang. Er werden filmvoorstellingen gehouden en regelmatig vonden er toneelstukken, dansavonden en cabaretoptredens plaats.

Ook voor bezoekers van buiten de polder kreeg De Beurs een belangrijke functie. Mensen die hoopten in aanmerking te komen voor een pachtboerderij verzamelden zich hier voorafgaand aan excursies door de Noordoostpolder, georganiseerd door de Directie van de Wieringermeer. Tijdens een werkbezoek aan de polder op 13 juli 1951 lunchten zelfs koningin Juliana en prins Bernhard in het café-restaurant.

Op de historische foto’s is bovendien te zien dat boven de bar een opvallende wanddecoratie hing. Daarop stonden onder meer een rupstrekker met ploeg en een wieltrekker met maaimachine afgebeeld. Op de achtergrond zijn een kanaal en twee hijskranen zichtbaar, waarschijnlijk bedoeld als verwijzing naar de aanleg van de polder.

Wie de maker van deze decoratie precies was, blijft onzeker. Op het eerste gezicht doet het werk denken aan de tekeningen die illustrator Henk Rotgans tussen 1943 en 1945 in de Noordoostpolder vervaardigde. Toch bestaat ook de mogelijkheid dat mevrouw De Boer-Rijkmans verantwoordelijk was voor het ontwerp. Van haar is bekend dat zij de decoraties ontwierp en uitvoerde die naast het toneelpodium in de grote zaal waren aangebracht.